• آ
  • آ
  • آ

گزارش لحظه به لحظه: ارائه ششمین مقاله نشست چهاردهم، توسط رضا روانبخش

پنجشنبه 15 آذر 97
ششمین مقاله چهاردهمین نشست تخصصی استادان، قاریان، حافظان، مؤذنان و دعاخوانان ممتاز کشور در موضوع «جایگاه لحن بیانی و مقامی و لحن و لهجه عربی و غیر عربی در قرائت دعا» توسط رضا روانبخش از استان زنجان ارائه شد.

چکیده این مقاله به شرح زیر است:

لحن بیانی و لحن مقامی در قرائت دعا (بخش اوّل مقاله):

برای قرائت دعا با فرم آوازی آن می‌توان دو نوع موسیقی را قائل بود که عبارتند از: موسیقی کلام (لحن بیانی) و موسیقی عارضی (لحن مقامی)

۱ـ موسیقی کلام (لحن بیانی): جملات و عبارات هر کلام، از کلمات متعدد و کلمات نیز از حروف مختلفی تشکیل شده‌اند که هر کدام از این اجزا، دارای موسیقی خاص خود هستند و در این مقاله از آن‌ها به‌عنوان «موسیقی کلام» یاد می‌کنیم که «لحن بیانی» را نیز می‌توان تفسیر و نمودی از آن دانست. گفتنی است برای موسیقی مذکور می‌توان پارامترهای متعددی را متصوّر بود که برخی از آن‌ها عبارتند از : تکیه‌ها و تأکیدات و آکسان‌ها در جملات و کلمات و عبارات مربوطه، کادانس‌ها و قفله‌ها، حس و عاطفه اجزای تشکیل دهنده عبارات و جملات کلام، سرعت و تمپو، فرم صوت و …. که در مقاله مذکور به هرکدام از آن‌ها به‌طور مبسوط پرداخته شده است.

۲ـ موسیقی عارضی (لحن مقامی): موسیقی عارضی در واقع همان قالب موسیقایی است که بنا به اقتضائات کلام، با عبارات مربوطه درهم می‌آمیزد و آوایی زیبا را در ذهن مستمعین ایجاد می‌کند. در این بخش نیز پارامترهای متعددی هستند که به آن‌ها پرداخته شده و برخی از آن‌ها عبارتند از: صوت، مقامات و ردیف‌ها، مدولاسیون و ترکیبات مقامات (مرکب‌خوانی)، شیوه‌های مدولاسیون و مرکب‌خوانی، شکل‌گیری ایده‌های لحنی، تلفیق مناسب موسیقی و کلام، کوک اجرا گستره صوتی.

در بخش دیگری از مقاله نیز به برخی مهارت‌های فنی در قرائت دعا (از باب جلوه‌های ذوقی و موسیقایی) و همچنین استفاده ار موسیقی مقامی و نواحی در خوانش دعا پرداخته شده است.

لحن و لهجه عربی و غیر عربی در قرائت دعا (بخش دوّم مقاله):

بخش مهمی از مقوله لحن، به کیفیت اداء در اجزای تشکیل دهنده کلام و آواهای مربوطه باز می‌گردد. لذا در این میان مفاهیمی همچون تجوید و فرم اداء عبارات در ذهن شکل می‌گیرد. موضوع «فرم» که شاید بتوان «لهجه» را نیز از مصادیق آن دانست، بحث بسیار مهمی است که مؤلّف بر این باور است که فرم و لهجه به عنوان جلوه‌ اصلی هنرهای آوایی می‌باشد که مخاطبین و مستمعین را در گام اوّل متوجه خود می‌سازد و حتی تلقی عموم مردم از صدای زیبا و خوش نیز همانا فرم و لهجه مورد استفاده در آوازها است که موضوع مذکور حاصل سال‌ها تحقیق و پژوهش مؤلّف در این باب می‌باشد.

در ادامه مقاله به این سؤال پاسخ داده شد که: « آیا در قرائت دعا نیازی به رعایت تجوید و لهجه عربی وجود دارد و اگر چنین است، تا چه حدّی از آن بایستی رعایت گردد؟»